|
8. Ybadet
I. Müslümanlar soruyor
* Nasyl ibadet ediyorsunuz? Nerede ve ne zaman ibadet ediyorsunuz? Günde kaç kere?
* Ybadetten önce abdest türü yykanmanyz var my?
* Kadynlar da ibadet ediyor mu?
* Devamly my yoksa özel günlerde mi ibadet ediyorsunuz?
* Büyük dini bayramlar için özel dualarynyz var my?
* Hangi dilde ibadet ediyorsunuz?
* Ybadet syrasyndaki temel duru?lar nasyldyr? Haç i?areti ne anlama geliyor?
* Neden ibadet ediyorsunuz? Tanry emretti?i için mi? Dini kurallara sadakatten mi? Cennete gitmek için mi? Ya da kendinizi daha sonra daha iyi hissetti?iniz için mi?
* Dua ederken ne diyorsunuz? Hangi metinleri kullanyyorsunuz? Kitaby Mukaddes’i mi?
* Kimin için dua ediyorsunuz? Bizim için dua edebilir misiniz?
* Ybadetlerinize katylabilir miyiz? Beraberce dua edebilir miyiz? Böyle bir durumda hangi metinleri kullanmalyyyz?
* Namazyn kilisede kylynmasy serbest midir?
* Bir hristiyan yapysynyn içinde bir mescid yapylmasy mümkün mü?
II. Yslami görü?
Genel olarak
“Ybadet” ve “dua” sözcükleri çokanlamlydyr ve baty dillerinde arapçadaki ile tamamen ayny anlamda de?ildir. Bunun arapçada kapsamly ifadesi ibadet sözcü?üdür ki, anlamy kulun Rab’bine en büyük hizmetidir. Arapça’da bunun ötesinde günlük belli zamanlarda kylynan namaz, serbest ki?isel ve özel dua (sesleni?, dilek yakarysy), Tanry’ya konu?ur ?ekilde münacat, Tanry’yy dü?ünme duasy zikr birbirlerinden farklydyr. Sonuç olarak da “ibadet etmek” ile “dua etmek” arasynda fark vardyr. Ybadet konusunda bir soru soran müslüman kafasynda hemen kurallary önceden belirli, genellikle topluca yerine getirilen namazy dü?ünür. Di?er ibadet ?ekilleri ikinci derecedendir.
Buna kar?yn hristiyan belli bir törensel formda ibadeti de?il, öncelikle ruhun ve yüre?in bir yönelim halini dü?ünür. Bu nedenle bir müslüman “ibadet etmiyorum” derse, ?unu söylemektedir: ?art ko?ulmu? törensel ibadeti düzenli olarak yerine getirmiyorum. Buna kar?yn bu müslümanyn dü?üncelerinde Tanry syk syk yeralabilir ve konu?malarynda syk syk Tanry’dan bahsedebilir. Bir hristiyan kilisenin günlük belirli dualaryny etti?i zaman, bu belli törensel aky?y nedeniyle müslüman namazyna benzer sayylabilir. Yslamiyette derin dua, meditasyon, sözsüz ruhsal içsel dualar daha çok mistik (sufi) “e?ilime” aittir ve islami tarikatlaryn dua yöntemlerinden sayylyr.
Müslümanlarca, namaz ?eklindeki törensel ibadetin hristiyanlar tarafyndan düzenli yapylmady?yna inanylyr. “Batyly” insan, “maddiyatçy” dü?üncede oldu?u için “ibadet etmeyen” biri olarak algylanyr. Buna kar?yn müslüman düzenli, açykça ve insanlaryn ne diyece?inden korkmadan ibadet eder ve islami topluma aidiyetini ortaya koyar. Tanry’nyn ayry ve eri?ilmez olu?u hakkyndaki islami bilinç, namaza bir kutsallyk atmosferi kazandyryr: Burada namazyn detayly kurallary büyük önem ta?ymaktadyr (abdest, namazda duru?, konu?ma ?ekli – sesli, sessiz, içten). Hristiyanlykta ise “Tanry aramyzdadyr” duygusu, O’na yönelik öyle bir yakynlyk ili?kisine götürmü?tür ki, bu rahatlyk, ba?kalary tarafyndan Tanry’ya kar?y saygysyzlyk gibi görülebilir.
En keskin ?ekilde ifadeyle: Yslamiyet namazyn dy? görünü?üne büyük önem verirken, hristiyanlyk daha çok ibadete içten yönelimi vurgular.
Detayly olarak
“Ybadet” islamiyette belli dinsel davrany?lary tanymlar:
1. Mecburi törensel ibadet (namaz)
Namaz islamyn ikinci dire?idir. O törensel ibadet ve müslümanlaryn ibadetlerinin önemli bir parçasydyr. Yslami dü?ünceye göre namazda Tanry’ya ve cemaate yönelimin bütün formlary mevcuttur. Namaz kylanlar, kytalar, kültürler ve zamanlar ötesinde imanlylaryn büyük çemberi içindedir ve olasy dü?ünce farklylyklaryna ra?men di?er müslümanlarla beraber ibadete toplanmy?lardyr. Duanyn ?ekli de Tanry’ya yönelimin birçok yönünü içermektedir. Dua; okumak ve i?itmek, meditasyon, Tanry’nyn huzurunun bilincine varmaktyr; içerik olarak da en ba?ta övgü ve ?ükran, ardyndan af ve bereket dile?i, ayny ?ekilde yakynma ve yakary vb. Bu anlamy nedeniyle namazyn aky?y belli kurallara ba?lanmy?tyr. Namazyn yöneliminde Kuran, hadisler ve dini hukuk ekollerinin temel alarak çaly?tyklary hukuk kurallary yeralmaktadyr.
Namaz günde be? kez belli saatlerde kylynyr (bir çok islami takvimde dakikasy dakikasyna namaz saatleri de yeralmaktadyr); sabah (subh), ö?len (zuhr), ikindi (asr), ak?am (ma?rip) ve yatsy (i?a). Müezzin tarafyndan minareden okunan ezan, öncelikli olarak namaza ça?ry durumundadyr. Ezan, müslüman ?ehirlerin ya?amyna belli bir ritm kazandyryr.
Namaz mümkünse beraberce kylynyr. Bunun için ideal yer camidir. Cemaat, syralar halinde, namazyn ritmini belirleyen imamyn arkasynda saf tutar. Namaz tek ba?yna ya da küçük gruplar halinde cami dy?ynda da kylynabilir; temel olarak dini anlamda mundar olmayan her yerde. Namaz yeri bir seccade veya bez parçasy ya da ka?ytla belirlenebilir, ya da ta?larla bir çember yapylabilir. Her durumda namaz kylanyn, yön tayini mümkün oldu?unca, Mekke’ye yönelmesi gerekir. Kyble camilerde Mekke yönünde bulunan mihrapla gösterilir. Bütün namaz kylanlaryn Mekke’deki Kabe’ye yönelmeleri islami cemaatin tüm dünyadaki birli?ini vurgular. Namaza ba?lamadan önce abdest alynmasy gerekir. Abdest normalde suyla lynyr. Su yoksa ya da kullanylabilir durumda de?ilse, toprakla sembolik olarak abdest alynyr (teyemmüm). Burada kural tüm bedenin yykanmasy (gusl) ile bedenin bazy bölümlerinin yykanmasy (vudu) arasynda fark gözetir. Gusl, ki?i tamamen kirli sayylyyor ise (cünubet) gereklidir. Bu, cinsel ili?ki ya da bir cesede dokunmaktan sonraki durumdur. Ykinci, yalnyzca bedenin bazy bölümlerinin yykanmasyny gerektiren durum ise az kirli sayylan (hadat) durumdur. Vücuttan bir ?eyin çykmasy (büyük ya da küçük tuvalet, irin çykmasy vb.) durumunda hadat sayylyr. Bu abdestte eller, a?yz, burun, yüz, dirse?e kadar kollar, kafa, kulaklar, boyun ve ayaklar yykanyr. Kyyafetler temiz olmalydyr, en önemlisi ise yüre?in temizli?idir. Yslami kurallary Eski Ahit’teki kurallarla kyyaslamak çok yararly olabilir (Eski Ahit, Çyky? 30; Levililer 18; Tesniye-Yasanyn Tekrary 21. 23).
Yykanmanyn ardyndan niyet ifadesi ve “Allahu ekber! (Allah en büyüktür)” cümlesi ve Kuran’yn açyly? suresi Fatiha40 okunarak namaza hazyr hale gelinir. Her namaz rekat denilen 2 ila 4 bölümden olu?ur. Her bir rekat bir süre ayakta durmayy (vukuf), öne e?ilmeyi (ruku), secdeye gitmeyi (sücud) ve topuklar üzerinde oturmayy (cülus) içerir ki, bu hareketlerin her birine özel ve uygun dualar e?lik eder. Sabah namazy 2, ak?am namazy 3, ö?le, ikindi ve yatsy namazlary ise 4 rekattan olu?ur. Namaz, Kuran’yn bazy kysa surelerinin okunmasyny içerir, bunu Tanry’nyn (tahiyyat), peygamberin ve bütün müslümanlaryn selamlanmasy izler. Daha sonra ?ehadet ile Muhammed ve Ybrahim için bereket dualary yeralyr. Uzun Kuran metinleri ya da ?efaat dualary eklenmedi?i sürece namaz genellikle 5 ila 10 dakikadan fazla sürmez.
Her hafta Cuma günleri ö?leyin cemaatin topluca namazy yeralyr (Cuma namazy). Namazyn yapysy di?er namazlarla aynydyr, farky ise daha çok selam ve bereket ça?rylary (tahiyyat) ile özellikle imam ya da buna yetkin bir müslüman tarafyndan verilen vaaz (hutbe) ile daha kapsamly olu?udur. Bunun ötesinde büyük bayramlar dolayysyyle özel törenler de vardyr: özellikle en önemli iki bayram, Kurban bayramy (idul adha, ya da idul kebir; büyük bayram olarak da anylyr) ve Ramazan bayramy (idul fitr); bunlaryn yanynda peygamberin do?umu mevlit, a?ure ve Ramazan gecelerinde teravih. Burada ayryca büyük ya da küçük hac (umre) syrasynda okunan etkileyici, özel dualary da anmak gerekir.
Namaz her?eyden önce Tanry’ya bir ibadet, övgü ve ?ükran eylemidir. Tanry’nyn buyru?una itaat içerisinde yerine getirilir. Muhammed al-Gazali (1058-1111) gibi ruhsal yazarlar ?u ö?eleri özellikle vurgularlar: Yüre?in temizli?i, Tanry’nyn huzurunda olma bilinci, saygy dolu Tanry korkusu (takva), umut ve alçakgönüllülük, ve daha iyi olmaya yönelik dürüst istek.
Bunlaryn dy?ynda özel nedenlerle edilen dualar vardyr (Ya?mur duasy, afetlerde ve matem durumlarynda). Gönüllü namazlar (navafil) Ramazan ayynda ve geceleri kylynyr (Kuran, Ysra 79).
2. Di?er ibadet ?ekilleri
Tasavvuf ve tarikatlar Bakara suresi 152.ayet ve Al-i Ymran suresi 41. ayetle uyum içinde olarak özellikle Tanry’nyn adynyn anylmasyny (zikr) geli?tirmi?lerdir. Tanry’nyn adynyn sürekli olarak tekrarlanmasy – ister tek ba?yna ister cemaatle olsun – imanlynyn yüre?i ve dü?üncesinin tamamen Tanry’nyn adyny dü?ünmekten etkilenmesine yardymcy olur. Geleneksel olarak zikrin üç a?amasy vardyr: dil zikri (Tanry’nyn adynyn söylenilmesi), yürek zikri (burada konu?ma ritmini a?yz de?il, yürek belirler) ve syr zikri ki, bunda imanlynyn tüm bedeni ve ruhu Tanry’nyn adyny anarken titrer. Tasavvufçular ve tarikatlar meditasyon (fikr ve taammül), günlük sözsüz dua (vird) ve kar?ylykly dönü?ümlü dua (hizb) yöntemlerini de kullanmaktadyrlar.
Tüm bu ibadet ?ekilleri de tören ?ekli ve metinler açysyndan syky bir ?ekilde düzenlenir. Metinler genellikle çok etkileyicidirler. Ancak ki?isel inisiyatife yer byrakmazlar. Bu törenlerin yerine getirili?i hararetle tavsiye edilir ve bir sufi ö?retmeninin (?eyh, pir) yönetimi altynda yerine getirilir.
Ayny ?ekilde “Tanry’nyn 99 güzel adynyn” (Kuran, Taha 8; Ysra 100) söylenmesini de anmak gerekir. Dindar müslümanlarca tesbih kullanylarak söylenirler.
Müslümanlaryn özel durumlar ve sykynty zamanlarynda Kuran metinlerini okuyup dü?ünmeleri ve bundan güç almalary da anlamlydyr.
Tüm bunlaryn yanynda müslümanlaryn hemen her durumda ifade ettikleri yalnyzca övgü sözleri de?il, yine her an dile getirebildikleri bir çok dualary da vardyr: Övgü (Elhamdülillah – Allah’a övgüler olsun), hayranlyk (Ma?allah – Allah nasyl isterse), af dilekleri (Esta?furullah – Allah’tan af dilerim!), iyile?me dile?i (Allah ya?fi – Allah ?ifa versin!), ya da kyzgynlyk ve ayyplama ifadesi (la havle velakuvvete illa billah alazim! – Allah’tan ba?ka ne güç ne de kudret yoktur).
Yslami teologlar, arasyra dilek duasynyn islami ?eriata uygun olup olmady?y ve hangi derecede görülmesi gerkti?i konusunda tarty?tylar. Tanry her?eyi bildi?ine göre, hiçbir dua O’nun iste?ini de?i?tiremez. Ancak müslümanlar arasynda duanyn Tanry’nyn ho?una gitti?i ve bu nedenle istenilmeye de?er oldu?u kanaati hakimdir. Tanry imanlylary dua etmeye kendisi ça?yrmy?tyr (bkz. Kuran Bakara 186; Rad 14), ve dualaryny i?itmeyi vaadetmi?tir (Kuran, Bakara 186; Mümin 60). O her?eyi ezelden görür ve lütfuyla kendi iste?iyle kabul eder. Rasyonalist (akylcy) feslsefeye e?ilimli Mutaziller dilek dualarynyn etkisiz ancak yararly oldu?u, insany Tanry’ya kar?y daha iyi bir tutuma, zavally bir kulun (‘abd fakir’) tutumuna soktu?u dü?üncesindeydiler. Dilek dualary Tanry’yy de?il, insany de?i?tirir.
3. Ybadet ve eylem
Ybadetin gerçekli?i kendisini insan karde?ine yönelik tavyrda, özellikle adalet ve yoksullar için çaba göstermekte ortaya koyar:
“Yyilik, yüzlerinizi do?u ve baty tarafyna çevirmeniz de?ildir. Asyl iyilik, o kimsenin yapty?ydyr ki, Allah’a, ahiret gününe, meleklere, kitaplara, peygamberlere inanyr. (Allah’yn ryzasyny gözeterek) yakynlara, yetimlere, yoksullara, yolda kalmy?lara, dilenenlere ve kölelere sevdi?i maldan harcar, namaz kylar, zekat verir...” (Kuran, Bakara 177).
III. Hristiyan görü?ü
Ybadet, kendini insanlara açynlayan Tanry’ya yönelimdir. Bu yönelim kendini de?i?ik ?ekillerde gösterip ifade edebilir: sözlü duada, meditasyonda, metin içeren ya da içermeyen müzikle, bedenin dansa varabilecek kadar yo?un hareketlerinde, tablolar, altar resimleri, aziz betimlemeleri ve ortodoks ikonalary41, vitraylar ve heykellerde ifadesini bulan sanatta. Bunlaryn yanynda örne?in ibadet yerinin düzenleni?i ya da ortodoks ve katolik kiliselerinde günnük kullanylarak duyularyn te?vik edilmesi de buna dahildir. A?a?yda ister sesli, ister sessiz ya da içten edilsin, metinle ba?lantyly ibadet ?ekli yeralyr.
Hristiyan dua ve ibadeti kayna?yny yahudi kökenleriyle Ysa’nyn dua ya?amyndan ve dua üzerine söylediklerinden alyr.
1. Ysa dua etti ve bizlere dua etmeyi ö?retti
Ynciller syk syk Ysa’nyn duasyndan bahseder. Ysa, tek ba?yna dua etmek için tek ba?yna sakin bir yere çekilmeyi severdi. Özellikle büyük kararlar ve ya?amynyn dönüm noktalary öncesinde bazen bütün geceyi dua etmekle geçirirdi. Örne?in, müjdeyi açykça duyurmaya ba?lamasyndan önce dua edip, oruç tutmak için çöle gitti, eziyetlere u?ramasyndan önce de dua etti. O’nun iste?iyle bir olma arzusu ile dolu olarak sürekli Baba’yla, Tanry’yla birlik içinde ya?ady. Ysa dualaryyla derin bir ?ekilde yahudilik ve yahudili?in kutsal yazylarynda kök salar. Eski Ahit’in dua kitaby Mezmurlaryn sözlerini direk olarak ya da kendi ifade ?ekliyle söyler. Ö?rencilerine de dua etmesini ö?retir. Ki?isel dua süslü püslü sözlere gerek duymaz ve bo? sözler ve ifadelerden uzak olmalydyr (Yncil, Matta 6,5-7). Havarilerinin ysrarly dilekleri kar?ysynda onlara “Göklerdeki Babamyz” duasyny ö?retir. “Baba”, çünkü Tanry bizleri çocuklary olarak seviyor ve “Babamyz” çünkü her dua, ki?isel olan bile, di?er imanlylarla birlik içinde edilmi? olur. Bu sesleni?i, Tanry’yla ilgili üç dilek ve insanla ilgili üç dilek takip eder.
Ysa, eziyetlere u?rayyp çarmyha gerilmesinden önce son bir ak?am yeme?i kutlady, dirili?inin ardyndan bu yemekten hristiyanlaryn büyük ayini, yani Ysa’nyn anysynyn kutlandy?y efkaristiya geli?ti. Bu, Baba’ya kendisini tamamen adamy? olmasynyn ve – gözle görünür ya da maddi olmasa da – Mesih’in gerçekten aramyzda olu?unun sakramentidir (sakrament= kutsal iman gizi). Sonuç olarak hristiyan duasy, Ysa’nyn duasy gibi, en ba?ta Baba’ya ibadet edilmesi, ?ükran sunma, fedakarlyk, af, yardym ve umut dilekleridir.
Yslami duadaki gibi hristiyan ibadetinde de ayin dualary ile ki?isel, özel dualar ayrydyr. Bu noktada ki?isel dua büyük önem ta?ymaktadyr. Ybadet hem kadyn hem erkeklerce yapylyr. Katolik ve ortodoks kiliselerinde efkaristiya ayini kylabilmeye yalnyzca erkekler kutsanyr.
2. Ayin
Bu belli tören kurallary ve metinleriyle cemaat tarafynan edilen bir ibadettir. Efkaristiya (katolikler tarafyndan kutsal missa ayini olarak da adlandyrylyr) hristiyan ibadeti ve ya?amynyn merkezi durumundadyr. Katolik kilisesinde efkaristiya ayinini bir rahip kylar, ayin hergün serbestçe seçilebilen saatlerde kylynabilir. Hristiyanlaryn özel bir ?ekilde dirilen Rab’bi andyklary Pazar günlerinde efkaristiya ayini özellikle büyük bir tören ?eklinde kutlanyr. Katolik kilisesinde Pazar gününün ayini Cumartesi ak?amlary da kutlanabilir.
Efkaristiya ayini giri?, kutsal kitaplardan okumalar, daima Yncil’in ilk dört bölümünün birinden bir okuma, ardyndan vaaz ve “Genel dua” ile ba?lar. Daha sonra ekmek ve ?arap sunularynyn hazyrlanmasy, dönü?üm duasyny da içeren büyük efkaristiya duasy, ardyndan hep birlikte “Göklerdeki Babamyz” duasy ve en son olarak da kutsal sofra komünyon, yani imanlylaryn ekmek ve ?arap görünümünde Ysa Mesih’i ?ahsen aldyklary bölüm yeralyr.
Bu ?ekilde efkaristiya, büyük ?ükran duasy (efkaristiya kelimesinin kökeni de yunanca ?ükran demektir), hristiyan cemaatinin ibadet ve övgüsü, Tanry sözüne katylma ve kendini ekmek ve ?arapta gerçekten sunan ve böylece imanlylary ya?am yollarynda güçlendiren Ysa Mesih’le birlik demektir.
Katolik kilisesinde saatlik dualar din adamy olmayan cemaat için daha az, ama manastyr cemaatleri ve rahipler için çok büyük önem ta?yr. Bu ibadetler, Kitaby Mukaddes’ten ve kilise atalarynyn yazylaryndan bir çok dua ve okumalary içerir. Mezmurlary, ilahileri, kar?ylykly okunan dua ve ilahileri ve dilek dualary da bu ibadetlerde yeralyr. Manastyrlarda günlük yedi defa okunur veya söylenir: Sabah, ö?le ak?am ve gece. Tek ba?yna da bu ibadet kylynabilir. Protestan topluluklarynda da duanyn merkezi bir önemi vardyr.
Sakramentlerin kutlanmasy (vaftiz, efkaristiya; ayryca katolik kiliselerinde kuvvetlendirme, tövbe, evlilik, rahiplik, hastalaryn meshedilmesi) törensel kutlamalar ?eklinde gerçekle?ir. Ya?mur, iyi bir hasat, kolay bir do?um vb. konular için ya da ayny ?ekilde hac gezileri syrasynda da ço?u yerde yöresel gelenekler içinde törensel ?ekilde dua ve ibadet edilir.
3. Ki?isel dua
Ki?isel dua tek bir ki?i ya da grupça edilir, örne?in ak?amlary aile duasy. Dua tarzynyn esnekli?inin hristiyan ibadetinin öenmli bir i?areti oldu?u gibi, ki?isel dua ve ibadetin ifade tarzy serbesttir. Ki?isel ve topluca dua birbirleriyle rekabet içinde de?ildir ve birbirini bütünler durumdadyr. Her ikisi de Ysa’nyn sürekli dua etmeye olan ça?rysyna uygundur (Yncil, Markos 13,33; Luka 18,1-8; 21,36; bkz. Koloselilere Mektup 1,9; Selaniklilere 1.Mektup 5,17; Selaniklilere 2.Mektup 1,11).
Ki?isel dua için sesli olarak ya da sessizce, tamamen özgürce seçilen sözlerin yanynda kilisenin dualary örne?in “Göklerdeki Babamyz”, mezmurlar, katolik kilisesinde ayryca “Selam sana Tanry’nyn en sevgili kulu Meryem” ya da ba?ka dualar da edilebilir. Birçok hristiyan bunu yapar, özellikle sabah ve ak?am, ya da bir kilise ya da ?apeli “ziyaret” ettiklerinde. Birçok katolik kar?ylyk ?ekilde “Göklerdeki Babamyz” ve “Selam sana, Tanry’nyn en sevgili kulu Meryem” dualaryny içeren Gültesbihi duasyny da ederler ki, “Selam sana” duasy Ysa’nyn ya?amyny dü?üncenin merkezine yerle?tirir. Gültesbihi duasyny her gün en az bir kere edenler de vardyr.
Dua ya?amlaryny derinle?tirmek isteyen hristiyanlar mümkün oldu?unca hemen her gün meditasyon ve dü?ünerek duaya (kontemplasyon) zaman ayyryrlar. Kutsal bir yerde ya da evde ayakta durarak, diz çökerek, oturarak ya da yere yüzüstü kapanarak Tanry’nyn mevcudiyetinin bilincine varmak ve O’nun sözlerini dinlemek için konsantre olurlar. “Meditasyon teknikleri” ile geli?tirilebilen bu düzenli dikkati toplama ve kutsal yazylaryn sözlerine kulak verme aly?kanly?y, Tanry’nyn yakynynda geli?mek için etkin bir yoldur. Katolik inancyna göre bu, ister manastyrda inziva ya?amynda isterse syradan günlük ya?amyn ortasynda olsun, lütuf dolu ruhsal yeteneklerin kazanylmasyny sa?layabilir. Bunlaryn dy?ynda Ysa’yy yo?un bir ?ekilde izlemek isteyen hristiyanlar, ister ayda bir gün isterse yylda bir hafta olsun, ruhsal egzersizlerde bulunurlar.
4. Ybadetin yönelimi
Ybadet Tanry’ya yöneliktir. Ysa Mesih aracyly?yyla Kutsal Ruh’ta açynlanmy? olan Tanry’ya ibadet ederiz. Ysa’ya yöneldi?imiz zaman, bunun iyi anla?ylmasy 5. bölümde Üçlübir Tanry hakkyndaki açyklamalaryn gözönüne alynmasy gerekir. Ysa’da ve Ysa’yla birlikte Kutsal Ruh’un gücü içinde Tanry’ya ibadet ederiz.
Katolik çevrelerde azizlere edilen dualar, azizlerin Tanry’nyn yanynda bizler için ?efaatçi olmalaryndan kaynaklanyr.42 Ybadete layyk olan yalnyzca Tanry’dyr, bu dualarda da duanyn Tanry’ya yönelik olu?u aynen korunur.
5. Ybadetin, duanyn anlamy
Dua; ibadet, ?ükran ve kendisiyle ba?kalary için yardym dile?i temel tutumuyla ?ekillenir. Dua sayesinde her an Tanry’nyn iste?ini arama ve anlamaya yöneltiliriz. Bu, bir güç, esenlik, sevinç ve bereket kayna?ydyr.
Belli dua saatleri yararlydyr. Bu dua saatleri farkynda olmadan ya?amyn di?er alanlaryny da bereketler, öyle ki tüm ya?am bir ibadet haline gelir. Di?er yöndeyse gerçek bir fedakarlyk ya?amy ibadeti güçlendirir. Böylece ibadet, sevinçlerimiz ve kaygylarymyzyn da bir parçasyna dönü?ür. Ybadet, ya?amdan kaçmak için bir yol de?ildir. Ybadet, insanyn, ya?amyn ki?isel ve toplumsal olaylarynda Tanry’nyn mevcudiyetinin i?aretlerini aramasyny ve karar anlarynda Tanry’nyn iste?ini sormasyny sa?lar. Ybadet, ya?amyn gücüdür, kendi kendimize ve ba?kalaryna kar?y olan tavrymyzy etkiler ve yüre?imize i?ler (bkz. Korintlilere 1.Mektup 13).
6. Hristiyan ibadetinin çokçe?itlili?i
Hristiyan ibadeti yüzyyllar boyunca geli?im göstermi?, çok sayydaki halklaryn kültürel özelliklerine uygun ?ekilde yer ve zaman içinde farkly formlar kazanmy?tyr. Her bir kültüre uyum konusu gerilimli ancak yeni ibadet formlaryna yöneltebilecek gerekli bir süreçtir. Bu özellikle islami ülkelerde geçerlidir. Orada hristiyanlar bu halklaryn ruhsal deneyimlerinin zenginli?ini entegre etmeye ve ibadet tarzyna dönü?türmeye çaly?maktadyrlar.
IV. Hristiyanlar yanytlyyor
1. “Ybadet” ve “dua” kelimelerinin Almanca ve Arapça’da anlamlarynyn farkly olabilece?ini gözönünde bulundurmak gerekir (bkz. yukaryda 1. bölüm).
2. Yalnyzca kyyaslanabilecek olan ?eyler kyyaslanmalydyr: örne?in müslümanlaryn törensel ibadeti olan namaz ile hristiyanlaryn törensel ibadetleri (efkaristiya ayini ile saatlik dualar). Burada bu ibadetlerin ?ekli ve toplumsal özellikleri, ibadet tarzlary ve ayryca günlük ve haftalyk olma özellikleri kyyaslanabilir. Yslami dilek dualaryna hristiyanlaryn Tanry övgüleri ve ki?isel dualary uygun dü?mektedir, islami Tanry’yy dü?ünme (zikr) yöntemlerine de hristiyanlaryn Tanry’yy dü?ünerek dua ?ekilleri (kontemplasyon) uygun dü?mektedir.
3. Hem hristiyan hem de müslüman ibadetinde ortak olan ö?eler gözönüne alynmalydyr. Buna dahil olanlar:
- ibadet ve ?ükranda oldu?u gibi ayny anlam ve yönelim olu?u;
- günlük ve haftalyk olarak hemen hemen ayny zamansal planlamaya sahip olmasy;
- metinlerin benzerli?i, örne?in müslümanlarca kolay anla?ylabilecek olan mezmurlar;
- belli bedensel tutum ve davrany?lar.
4. Yslami ibadetin “?ekilselli?i” ile hristiyan ibadetinin “içselli?ini” kyyaslamaktan kaçynylmalydyr. Do?al olarak hristiyan ve müslüman ibadetleri ifade tarzy açysyndan farklydyrlar, ancak öz itibariyle her ikisinin de içsel ve dy?sal boyutlary vardyr. Ayinsel dy? görünüm hristiyanlar için de müslümanlar gibi önemlidir.
5. Hristiyanlarda ibadetten önce abdestin olmamasy konusunda; Ysa’nyn zamanyndan önce yahudi dininde de günümüzde islamiyette oldu?u gibi kurala göre ve ibadet için temizlik çok syky bir ?ekilde gerekliydi. Ysa, büyük peygamberlerin gelene?ine uygun ?ekilde ?ekilcili?e kar?y çykty ve gerçek ibadete ve do?ru insani ili?kilere ça?yrdy. “A?za giren her ?eyin mideye indi?ini, oradan da ayakyoluna atyldy?yny anlamyyor musunuz? Ne var ki a?yzdan çykan, yürekten kaynaklanyr. Ynsany kirleten de budur. Çünkü kötü dü?ünceler, cinayet, zina, ahlaksyzlyk, hyrsyzlyk, yalan tanyklyk ve iftira hep yürekten kaynaklanyr. Y?te bunlar kirletir insany. Yykanmamy? ellerle yemek yemek ise insany kirletmez” (Yncil, Matta 15,17-20; bkz. Markos 7,14-23). ?u özellikle geçerlidir: Ysa ve O’na ba?ly olarak hristiyanlyk dini için cinsellik Tanry’nyn arma?anlaryndan biridir ve ne erkek ne de kadyn için bir kirlili?e yolaçmaz. Ancak hristiyanlar bu konuda insani ve sorumlu davranmak zorundadyrlar.
6. Tanry’nyn layyk oldu?u saygyyy gere?ince ifade etmek hristiyanyn görevidir. Katolik cemaati için örne?in kilise ya da ?apele giri?te kutsanmy? suyla haç i?areti çykarmak, ya da ayin syrasynda rahibin ellerini yykamasy gibi gelenekler yüre?in temizli?inin sembol te?kil ederler. Bunun yanynda örn. efkaristiya ayinin ba?ynda topluca tövbe ve af dile?inin vurgulady?y gibi yüre?in temizli?i en önemli yere sahiptir.
7. Hristiyanlar kilise için, devlet yöneticileri için, bütün insanlar için ve elbette kendileri için de dua ederler. Yakynlary ve kendilerinden sorumlu olduklary insanlar için de dua ederler. Syk syk ve tüm yürekten müslüman kom?ulary için de dua etmeyi ö?renmelidirler. Ayny ?ekilde müslüman dostlaryndan da kendileri için dua etmelerini dilemelidirler. Böylece hristiyanlar ve müslümanlar Tanry önündeki ba?lylyklaryny ifade edebilirler.
8. Hristiyanlaryn ve müslümanlaryn birlikte dua edebilmeleri konusunda de?i?ik olasylyklar vardyr:
a) Kilisede ayinler. Müslümanlaryn kiliselerimizi ya da di?er ibadet yerlerimizi ziyaret etmek ya da sessizce dua etmek veya sessizce hristiyanlaryn ibadetlerini izlemek isteklerine kar?y çykylmamalydyr. Kilisenin efkaristiya ya da saatlik dualary gibi ibadetlerine aktif ve açykça katylabilmek için kilisenin cemaatinin üyesi olmak ön?arttyr. Bu ise hristiyan imanyny kabul etmek demektir. Müslümanlaryn tek Tanry’ya olan inancyn kazandyrdy?y birlik ruhu içinde ibadetlerimizde yeralmaya davet edilmeleri ba?ka bir ?eydir. Yerel aly?kanlyklara uygun ?ekilde ibadet yerine gereken saygyyy göstermek müslümanlar için çok do?aldyr
b) Bir hristiyan ibadet veya töreni bir müslümany direk olarak ilgilendiriyorsa, örne?in bir cenaze, bir müslüman ve hristiyanyn evlili?i, bir hristiyan akrabanyn, kom?unun ya da arkada?yn vaftizi gibi törenlerde müslümanlar bu törenlerin hristiyan karakteri ta?ymasyny anlayabilirler. Bu hem töreni hem de metinleri içerir. Ayny zamanda kilisenin yönergeleri okumalar ve vaazlar konusunda farkly katylymcy gruplar ve ?artlar için bir uyarlamayy gözönünde tutarlar. Belli bir tören kuralynyn ba?ka dinlere mensup ki?iler için rahatsyz edici olmasy ihtimali nedeniyle törende anlamly de?i?iklikler yapylmasy yararly olur.
Böylesi törenlerde bir islami ruhsal metnin kullanylmasy yararly olabilir. Buna özellikle resmi olmayan, örne?in islam tasavvufçularynyn metinleri uygun olur. Ancak Kuran ya da islami ibadet metinlerinin kullanylmasy tavsiye edilmez.
Arada bir müslümanlardan bir cenaze töreni syrasynda ölünün ruhu için Fatiha43 suresini okumalarynyn rica edildi?i olmu?tur. Müslümanlar buna te?ekkür etmi?lerdir. Bununla birlikte yerel kilisenin yönergeleri çerçevesinde kalmak ve imanlylar arasyndaki karde?çe sevgi ortamyny korumak önemlidir.
c) Dua toplantysy, görü?meler, konferanslar gibi umuma açyk dinlerarasy toplantylarda her dini grup syrasyyla kendi inançlaryndan bir metni okumaly (Kitaby Mukaddes, Kuran...) di?er katylymcylar da bunu sukunetli bir dikkatle izlemelidirler. Burada dikkat edilmesi gereken, müslümanlaryn normalde “Göklerdeki Babamyz” duasynyn ilk iki kelimesini söylemeyi reddetmeleri ve sözleri tamamen Kitaby Mukaddes’te kaynak bulan ve genel olarak resmi bir dua niteli?i ta?yyan Fatiha suresinin (Kuran’yn açyly? suresi) müslümanlarca kendilerine mahfuz olarak görüldü?üdür.
d) Birbirlerini iyi tanyyan ve senkretizmus (dinleri birbirine kary?tyrma) tehlikesinin bilincinde olan küçük müslüman ve hristiyan gruplary için daha büyük esneklik mümkündür. Bu gruplarda b) maddesinde söylenenin ötesinde her iki inancyn tasavvufçularynyn resmi olmayan metinleri ya da ?ahsen formüle edilen metinler birlikte okunabilir. Ayny ?ekilde bu gruplarda do?açlama (o anda yüre?e gelenler) dua da edilebilir. “Göklerdeki Babamyz” ve Fatiha gibi temel dualar, katylymcylaryn hepsi de onaylyyorsa ve kimse bu nedenle kendini rahatsyz hissetmeyecekse birlikte okunabilir.44 Ancak ço?u ?ey mevcut olan topluluktaki atmosfere ba?ly olacaktyr.
e) E?er bir grup müslüman, çocuklar ya da ebeveynleri bir hristiyan yapy, örn. bir okul içinde kendileri için mescid türü bir ibadet yerinin düzenlenmesini isterlerse buna olumlu yakla?ylmalydyr.
Avrupa’da artyk hristiyanlarca kullanylmayan kilise ve ?apellerin bir süre için ya da tamamen müslüman cemaatlerine ibadet ya da islami cemaatin di?er aktiviteleri için açylmasy konusunda ortak bir kany henüz yoktur.45
|
