|
7. Kutsal Efkaristiya
I. Müslümanlar soruyor
* Nasyl ibadet ediyorsunuz? Hristiyan ibadetinizi nasyl yapyyorsunuz? Neden ekmek ve ?arapla (ya da bu yuvarlak dilim ve bu kadeh nedir) ibadet ediyorsunuz? ?arapla ibadet ediyorsunuz! Bu haramdyr, Tanry ?eriatynda ?arap içilmesini yasaklamy?tyr!
* Tanry’nyn bu ekmekte ve ?arapta mevcut oldu?una gerçekten inanyyor musunuz? Ekme?in ve ?arabyn Tanryla?masyna inanyyor musunuz? Tanry’yy my ‘yiyorsunuz’?
* Altaryn (kilisede sunak) üzerinde ya da arkasyndaki kutuda ne var? Niye altaryn yanynda devamly bir lamba yakyyorsunuz? Büyük bir kilisedeki Pazar günü efkaristiya ayini ile hafta içi günlerde küçük kilise ya da ?apellerdeki efkaristiya ayini arasyndaki fark nedir?
II. Yslami görü?
Genel olarak
1. Birbirini izleyen hareketler ve belirli dualardan olu?an namaz, törensel olmayan ve ön?arty bulunmayan dualardan farklydyr.
2. Tanry’nyn ayry ve eri?ilmez olu?u, O’nun yarattyklarynda, özellikle ekmek ve ?arap gibi cisimlerde bulunmasy veya onlara “kary?masyny” (hulül)38 kesin bir ?ekilde reddetmeye yöneltir. Kuran tarafyndan islamda tamamen yasaklanmy? olan ?arabyn kullanylmasy da özel bir “skandal” te?kil eder.
3. Müslümanlar, belli bir hristiyan gelene?inin geli?tirdi?i ve sürdürdü?ü yanly? anla?ylabilir – ve hatta tamamen yanly? olan – bir ifade ve deyim ?eklini do?al olarak reddederler. Buna “impanation” (Tanry’nyn ekmek haline dönü?mesi) yanly? ö?retisi de dahildir: “Ysa, ya da Tanry, bu ekmektir”. Bu yanly?lyk, “Transsubstantiation (Yerine geçerek mevcut olma)” ö?retisi hakkyndaki (yanly?) anlama ile daha da güçlenir. Günümüzde “Substanz (öz)” sözcü?ü kar?yly?ynda genel olarak belli, cisimsel bir ?ey anla?ylmaktadyr. Deyimlerin bu ?ekilde anla?ylmasy ile ekmek “özünün” Mesih’in bedenine dönü?ümü açykça saçma gelir; çünkü ekme?in belli, görülen maddesi efkaristiyada da aynen kalmaktadyr. Bu ko?ullar altynda bakyldy?y zaman katolik Transsubstansyon ö?retisi do?al olarak reddedilir (ancak burada ö?retinin asyl anlamy anla?ylamamy? olur, çünkü bu ö?retiye göre öz, ekme?in metafizik yani fizikötesi gerçekli?ini ifade eder). Tüm belli, görünür gerçeklikler tesadüfi dy? görünüm ve özel durum olarak ayrylarak tanymlanyrdy; ve bu tesadüfi dy? görünüm alanynda efkaristiyada ekme?in de?i?imi ya da dönü?ümü olamaz. Transsubstansyon ö?retisinde özellikle vurgulanmak istenmi? olan budur. Ayryca sakramentin “büyülü, do?aüstü” olu?u dü?üncesi gibi, rahibin sözlerinin bir ?eyi ba?ka bir ?eye dönü?türme gücü oldu?u ?eklindeki dü?ünceler de do?al olarak reddedilmektedir.
Detayly olarak
1. Kuran ve bütün islam aktarysy hristiyanlary, ö?retileri yanly? olsa bile dua eden, ibadet eden insanlar olarak tanymlamaktadyr. Bu özellikle kendini erkek olsun, kadyn olsun dua ya?amyna adayanlary belirten ke?i?lik (ruhbaniyyet) için geçerlidir (Kuran, Maide 82; Nur 36-37.57 vd.).
“Ynsanlar içerisinde iman edenlere dü?manlyk bakymyndan en ?iddetli olarak yahudiler ile, ?irk ko?anlary bulacaksyn. Onlar içinde iman edenlere sevgi bakymyndan en yakyn olarak da ‘Biz hristiyanlaryz’ diyenleri bulacaksyn. Çünkü onlaryn içinde ke?i?ler ve rahipler vardyr ve onlar büyüklük taslamazlar” (Kuran, Maide 82).
2. Hristiyan ke?i? inziva yerle?imleri ya da manastyrlary Kuran’yn döneminde ya da islam tarihinin ilk yüzyyllarynda da islam dünyasynyn büyük bir bölümünde kyrsal yörelerin entegre olmu? birer parçasyny olu?turuyorlardy. Bunun ötesinde kiliseler, hristiyan rahipler ve hristiyan ayinleri islami toplumlarda devamly özel bir statü ile korunmu?lardyr.
3. Kuran, Maide suresi 112 ila 115. ayetlerde efkaristiya hakkynda açyk bir imada bulunmaktadyr.
“Hani havariler ‘Ey Meryem o?lu Ysa, Rabbin bize gökten, donatylmy? bir sofra indirebilir mi?’ demi?lerdi. O, ‘Yman etmi? kimseler iseniz Allah’tan korkun’ demi?ti. Onlar ‘Ondan yiyelim, kalplerimiz mutmain olsun, bize do?ru söyledi?ini (kesin olarak) bilelim ve ona gözleriyle görmü? ?ahitler olalym istiyoruz’ demi?lerdi. Meryem o?lu Ysa ?öyle dedi: Ey Rabbimiz! Bize gökten bir sofra indir ki, bizim için, geçmi? ve geleceklerimiz için bayram ve senden bir ayet (mucize) olsun. Bizi ryzyklandyr; zaten sen, ryzyk verenlerin en hayyrlysysyn. Allah da ?öyle buyurdu: Ben onu size ?üphesiz indirece?im; ama bundan sonra içinizden kim inkar ederse, kainatta hiç bir kimseye etmedi?im azaby ona edece?im!”
Bazy Kuran yorumculary bu ayetlerde ekmek ço?altma mucizesi ve Petrus’un Yafa’daki görümünün (Yncil, Havarilerin Y?leri 10,9 vd: dini açydan mundar hayvanlarla dolu bir çar?af yeryüzüne indirilir ve Petrus’a bunlardan yemesi söylenir) ima edildi?ini dü?ünürlerken, hepsi de asyl olarak burada efkaristiyanyn ima edildi?ini kabul ederler. Ysa’nyn havarileri onlary gerçekten Tanry tarafyndan gönderildi?ine ikna etmek için gökten bir yemeklik bir sofrayy (maide) indirmesini isterler. Ysa bunun üzerine Tanry’dan diler ve Tanry bu dile?i yerine getirmeye söz verir. Bu metinde belirtilen, maidenin gökten bir arma?an oldu?u (ayet 112), bunun bir bayram (id) olaca?y, ki buradaki Arapça deyim düzenli tekrarlanan bir bayrama i?aret eder (büyük olasylykla Paskalya bayramy ya da her Pazar günü), bu bayramyn zamanyn sonuna dek sürece?i (“geçmi? ve geleceklerimiz için bayram”) ve katylanlaryn yüreklerine “derin esenlik” (mumtain, ayet 113) getirece?i, buna “?ahitlik edecekleri” (ayet 113), bu sofraya katyldyktan sonra imansyz olanlaryn ise ?iddetle cezalandyrylacaklarydyr (bkz. Yncil, Korintlilere 1. Mektup 11,28-33).
III. Hristiyan görü?ü
Efkaristiya en ba?yndan beri Kilise’nin ana ibadet ayinidir. Bu ayinde Ysa Mesih’in ya?amynyn, ölümünün ve dirili?inin anysy kutlanyr. Ysa Mesih – hristiyan imanyna göre – ölüler arasyndan dirilmi? olarak Tanry’da ya?ar ve böylece daima kiliseye yakyn olur: “Y?te ben, dünyanyn sonuna dek her an sizinle birlikteyim” (Yncil, Matta 28,20). Efkaristiya ayininde hristiyan cemaati toplanyr ve Ysa’nyn sözlerinden aktaryldy?y gibi, Ysa’nyn onlaryn arasynda oldu?u bilincindedir: “Nerede iki ya da üç ki?i benim adymla toplanyrsa, ben de orada onlaryn arasyndayym” (Yncil, Matta 18,20). Cemaat dua eder ve Kutsal Kitap’ta aktaryldy?y ?ekilde Tanry’nyn Sözü’nü dinler. Onda da Tanry Sözü, Mesih, mevcuttur.
Ardyndan cemaat, Yncil’in aktarylaryna göre Ysa’nyn eziyetlere u?ramadan önceki ak?am son yeme?i syrasynda yaptyklaryny yapar: Ysa ekmek ve kadehteki ?arap üzerine ?ükran ve kutsama duasy etmi?, ardyndan da bölünmü? ekmek ve sundu?u ?arapla kendini havarilerine arma?an etmi?tir. Ysa, kutsanmy? ekmek ve ?arap sunusunda kendini, insanlaryn suç ve kötülükten kurtulu?lary u?runa kurban olarak vermektedir. Hristiyan cemaati efkaristiya (anlamy=te?ekkür etmek) için toplandy?ynda bu kurbanyn anysyny kutlamaktadyr. Hristiyanlar imanla Ysa’nyn aralarynda mevcut oldu?una, ekmek ve ?arap üzerine ?ükran ve kutsama duasy edildi?inde kendisini imanlylara bu sunularda arma?an etti?ine inanyrlar. Ysa, efkaristiyaya katylan ve sunularda onu kabul edenleri kendisinin Tanry’ya, Baba’syna sevgi ve güven dolu ba?yna ve insanlar için kendi kurbanyna dahil etmektedir. Böylece ayine katylanlar da, efkaristiya syrasynda de?i?ip “Mesih’in bedenine” katylmy? olurlar.
Bu ayin esnasynda ekmek ve ?arap belli fiziki ve materyel gerçekli?inde de?i?ime u?ramaz; ekme?in ve ?arabyn “görünü?ü, ?ekli” (dogmatik latince ifadesi ile “species”) aynen kalyr. Ancak ekmek ve ?arap yeni bir anlam ve gerçeklik ba?lamynda alynyr: Onlarda, Tanry’da ya?ayan Ysa Mesih kendini arma?an eder. Böylece ekmek ve ?arap yepyeni bir anlam ve ifade içeri?ine kavu?urlar. Bu içerik onlara Ysa Mesih tarafyndan verilir ve Tanry’nyn kendisinde temellenmi?tir. Ancak bu Tanry’nyn önünde ve Tanry’dan kaynaklanan çok derin bir gerçeklik oldu?u için, efkaristiyada ekmek ve ?arap en derin gerçekliklerinde dönü?üme u?rarlar: ?imdi en derin gerçeklikleri Ysa Mesih’in mevcudiyetini aktarmalary, payla?malarydyr. Böylece katolik dogmasynda ekme?in ve ?arabyn Transsubstansyon’u (özde?i?im) ile neyin kastedildi?i açyklanmy? olur: Ekmek ve ?arap en derin gerçekliklerinde (metafizik “özlerinde” ya da cevherlerinde) dönü?üme u?rarlar; çünkü artyk en derin gerçeklikleri insanyn dünyasal ya?amy için yiyecek ve lezzet olmak de?il, aksine Ysa’nyn mevcudiyetini sonsuz ya?am için gyda olarak açynlamaktyr (bkz. Yncil, Yuhanna 6.bölüm). Fiziki boyutlarynda ekmek ve ?arap de?i?meden kalyrlar. Bu nedenle ekmek yendi?i zaman Ysa çi?nenmi? olmaz, O kendini ekme?in küçücük boyutlaryna syky?tyrmyyor; ve ekmek bölündü?ü zaman Ysa acy çekmiyor. Böylesi hayali dü?ünceler kilisenin efkaristiya ö?retisine aykyrydyr, ters dü?mektedir.
IV. Hristiyanlar yanytlyyor
1. Kuran’y bilen müslümanlarla konu?malarda sofra (maide) öyküsünden yola çykmak daima yararly olur: Ysa’nyn istedi?i gibi, dünyasal ya?amynyn sonunda bize bir any olarak byrakty?y bu sofranyn etrafynda toplanyryz. Burada hristiyan, Kuran’yn hemen her müslümanyn yorumuna göre Ysa’nyn ölümünü açykça reddetmesine ra?men, Ysa’nyn u?rady?y eziyetler ve ölümünden de bahsedebilir.39
2. Ysa son ak?am yeme?inde bu gyda maddelerini kendi fedakarly?y ve kurban olu?unun ifadesi olarak payla?tyrdy?y için, efkaristiya ayininde ekmek ve ?arap kullanylyr. Ysrail halkynda ekmek ve ?arap temel gyda ürünleri durumundaydy. Ekme?in bölünü?ü ve ?arap dolu kadehin kutsany?y yemek (hem de bayram yemeklerinde) syrasynda önemli ve anlamly törenlerdi. Ysa buna ba?lanty yapmy?tyr. Tarihi kökenine sadakat içinde kilise de ekme?i ve ?araby kullanmy?tyr. Törensel ?ekiller zaman içerisinde de?i?ime u?ramy?lardyr. Böylece ayin syrasynda bölünen ve da?ytylan ekme?in yerine zamanla bazen artyk dy? görünü?ü ekme?e pek benzemeyen ka?ythelva görünümlü hostiyeler kullanylmaya ba?lanmy?tyr. Günümüzde ise yeniden ekme?e benzeyen hostiyeler kullanmaya gayret edilmektedir. – ?arap Ysrail’de serbest ve syradan bir içecekti. ?arap Tanry’nyn arma?anydyr ve yüre?i sevindirir (Eski Ahit, Mezmurlar 104,15). Bütün halklar için hazyrlanacak olan, beklenen son zamanyn ?ölen yeme?inde en seçkin ve dinlendirilmi? ?araplar sunulacaktyr (Eski Ahit, Ye?aya 25,6). Efkaristiya ayininde Tanry’nyn egemenli?inin bu son zamanda tamam eri?i hakkyndaki umut da canlydyr, bu nedenle ayinde asmanyn ürününden içilir (bkz. Yncil, Markos 14,25). ?arap ancak üzümler cenderede sykylyrlarsa elde edilir (bkz. Eski Ahit, Ye?aya 16,10). Y?te bu nedenle Ysa ?arap dolu kadehi sunarken, kendisinin insanlar için sundu?u kurbany vurgulamy?, ifade etmi? olur. Efkaristiya’nyn (komünyon) alyny?y syrasynda imanlylara bu fedakarlyk ve O’nda esenlik ve ya?am sunan Tanry sevgisi arma?an edilmi? olur. Sözkonusu olan bu ruhsal gydadyr.
3. Ysa Mesih’in efkaristiyada mevcut olu?una olan iman Tanry’nyn Ysa Mesih’te insan olmasyna olan imanla syky sykyya ba?lydyr. Ynsan olan Ysa’da ve O’nun kendisini birçok insanlar için feda etmesinde Tanry yeryüzünde mevcut olur ve kendini ?artsyz ve açykça bary?tyran sevgi olarak açynlar. “Tanry, dünyayy Mesih’te kendisiyle bary?tyrdy” (Yncil, Korintlilere 2.Mektup 5,19). Ancak Ysa da Tanry’da ya?ar ve ölümünde Tanry’nyn ya?amyna alynmy?tyr (dirilerek ve yüceltilerek). Tanry’da ya?amakla dünyada da mevcuttur. Bu nedenle her yerde O’nunla beraber olabiliriz, her yerde O’na dua edebilir ve O’nu dinleyebiliriz. Ancak O’nun mevcudiyetini açyklady?y, belirtti?i farkly yöntemler vardyr (ayny bir insanyn ba?ka birine kendi mevcudiyetini göstermesi gibi: konu?arak, hareketlerle ve i?lerle ya da anlamly bir suskunlukla...). Efkaristiya, Mesih’in mevcudiyetinin çok özel bir ?eklidir: O, imanlylarla ve imanlylar arasynda derin ve içsel bir birli?i kurmak için kendini gözle görünen, “alynabilen” ekmek ve ?arap sunularynda payla?yyor. Kilise de bu birlikten ya?ar.
4. Efkaristiya ayininde üzerlerine ?ükran ve kutsama duasy edilen ve içlerinde Mesih’in ruhsal olarak mevcut oldu?una inanylan ekmek ve ?arap yenilmek ve içilmek için sunulmak üzere belirlenmi?tir. Bu normalde ayin syrasynda gerçekle?ir (Komünyon). Ancak eski zamanlardan beri kutsanmy? olan ekme?in bir bölümü, kendileri ayine katylamayacak durumda olan hastalara, özürlülere ve ya?lylara götürülmek üzere saklanyr, öyle ki onlar da efkaristiya ayinine katylmy? olsunlar. Katolik inancyna göre Mesih ekmekte mevcut oldu?u için efkaristiya ekme?ine ayinden sonra da büyük saygyyla davranylyr. Layyk oldu?u ?ekilde, tabernakel denilen bir yerde korunur. Bu koruma yeri yanan bir y?ykla (ya? lambasy, mum...) anla?ylyr bir ?ekilde i?aret edilir. Ekmekte mevcut durumda olan Mesih’e, belli hareketlerle (e?ilerek, diz çökerek...) saygy gösterilir. Burada saygy gösterilen, ekme?in cismi maddesi de?ildir. Saygy ve ibadet Mesih’e yöneliktir. Efkaristiya onurlandyrmasynyn bu ?ekilleri Efkaristiya ayinine ba?ly ve ili?ki içinde kalmalydyr: bir araya gelmi? olan cemaatin ?ükran ve kutsama duasyna ve birlik ve payla?ymyna.
5. Efkaristiya ayini ve tüm dinsel törenler de?i?ik yapy ve büyüklükteki ortamlarda gerçekle?tirilebilir (kiliseler, ?apeller, salonlar...). Pazar günleri ise hristiyanlar efkaristiya ayini için mümkün oldu?unca cemaatin yörel kilisesinde toplanmaya gayret etmelidirler.
|
